سال تولید، پشتیبانی‌ها و مانع زدایی‌ها | جمعه، ۲۸ خرداد ۱۴۰۰

گویش فندرسکی - نمایش محتوای تولیدات ویژه

 

 

محتوای تولیدات ویژه

گویش فندرسکی

گویش فندرسکی


 

 

بخش فندرسک یکی از بخش‌های شهرستان رامیان در استان گلستان ایران است.مردم منطقه فندرسک باگویشی خاص سخن می‌گویند که شاخه‌ای از زبان پارسی است و بدان گویش فندرسکی گویند که بسیار شبیه به گویش گرگانی (استرآبادی) است. محدوده استان گلستان كنوني جهات چهارگانه هيركانيا از تميشه (روستاي خرابه شهر كردكوي كنوني) تا شهر جرجان (در نزديكي گنبد كاووس كنوني) بوده كه داراي يك فرهنگ ، يك زندگي ، يك گويش و... بوده اند . به عبارت ديگر گويشي كه امروزه در گرگان بدان مكالمه مي شود در تمام منطقه استان گلستان حتي در جرجان قديم در نزديكي گنبد كاووس كنوني رواج داشته و مردم بدان حرف مي زدند . هم اكنون نيز به جز منطقه كتول، راميان و شهر مينودشت كه اقوام كنوني آن ها به اين مناطق كوچانده شده اند بقيه به گويش استرابادي و در واقع به گويش هيركاني حرف مي زنند كه گونه اي از شعبه پهلوانيك است . در تاريخ زبان فارسي آمده : پس از ورود مسلمانان به ايران در قرن4، گذشته از زبان رسمي فارسي ،40 گويش ديگر در سراسر ايران باقي بود كه يكي از آن ها زبان قومسي و گرگاني بود كه همان گويش هيركاني است . اما به مرور بخش غربي اين گويش تحت تاثير گويش تبري و بخش شرقي آن تحت تاثير گويش خراساني قرار گرفت. البته لهجه روستاهاي كوهستاني مركز و شرق استان تفاوت هاي اندكي با گويش هيركاني دارند نظير واژه« بخوردهbokhorde = بخور» . بر همين اساس مردم فندرسك هم به گويش مذكور حرف مي زنند . مي توان به جرات گفت بسياري از نام- مكان ها و دست كم مهمترين آن ها ريشه هاي پيش- مادي دارند . مانند : تورنگ تپه، شاه تپه، منطقه كتول( كه واژه و تاريخ آن پيش از كوچاندن طوايف كنوني كتولي به اين منطقه وجود داشته)، فندرسك، قلعه ماران، مينودشت، جرجان ؛ كه هريك خود مجموعه اي از نقاط كوچك تر بوده اند.
فندرسک در ۵۰ کیلومتری شرق گرگان کنونی ست که از چندین روستا شامل سعدآباد فندرسک، شفیع‌آباد فندرسک، نقی‌آباد فندرسک، ... و دو شهر خان ببین و دلند تشکیل شده. این کلمه از دو قسمت فندر، از ترفند، که در اینجا به معنی محل دیدن یا دیده شدن و رسک که به معنی سپیدان دژ (قلعه میران) قلعه سپید تشکیل شده، یعنی محل دیده شدن قلعه میران. قلعه میران یا سپیدان دژ فقط از فندرسک قابل رویت است.

فندرسك و سرزمين تاريخي هيركان
نزديك هزاره دوم پيش از ميلاد ، دسته هاي بزرگي از صحرانشينان آريايي نژاد از مركز آسيا به سوي جلگه هاي خوارزم (تركستان كنوني) به حركت درآمده و كم كم به غرب اروپا راه يافتند . در مهاجرت هاي بعدي بخشي به قاره هند سرازير گرديده و بخشي ديگر به سوي فلات كه بعدها ايران ناميده شد روي آوردند. از اين ميان دو قوم ماد و پارس ماندگار شدند و قدرت خود را در دره هاي كوه هاي زاگرس تثبيت نموده و آيين خدايي خود را وارد عقايد بوميان كردند . آريايي ها پس از مهاجرت به ايران تلاش كردند با صلح و يا زور شمشير، سرزمين جديد را تصرف نمايند. از جمله گروهي از آنان به مناطق كوهستاني جنگل هاي در هم تنيده نوار سبز سواحل درياي خزر حمله ور شدند كه محل زندگي اقوامي (مصادف با دوره نئوليتيك يا نوسنگي پس از عصر يخبندان) بود كه به روساي قبايل خود «ديو» مي گفتند و معمولاً در قلعه هاي كوهستاني مي زيستند تا از حمله ديگر قبايل ، جانوران وحشي و... در امان باشند . اينان قد و اندام بلند داشته و بسيار نيرومند بوده اند و در غارها و شكاف كوه ها مي زيستند و جانوران را شكار مي كردند . بومي هاي خزر به دليل همين زندگي در قلاع سنگي و محكم برخلاف بقيه نواحي ايران مدت ها در برابر مهاجمين ايستادگي كردند كه بازتاب آن در اوستا و شاهنامه آمده است. حدود هيركانيا بخشي از آريايي ها در شهرهاي مهم ناحيه شرق و شمال شرق فلات ايران مانند سند، مرو، نسا، بلخ، رَخُج، هرات، هلمند، كابل، و هيركانه مسكن گزيدند .. تاريخ پژوهان ، ساكنان پيش آريايي مازندران را كاسي پي ها (كه درياي كاسپين از نام آن ها گرفته شده است) ، آماردها(كه احتمال مي دهند نام آمل از آن هاست) و تپوري ها (كه مي گويند تبرستان از تپورستان است ) و در شرق اين قبايل سرزمين هيركاني قرار داشته است . از نظر ديني هم در نظر داشته باشيم كه ساكنان ايران هم چون همسايگان خود پس از گذشتن از دوره توتم پرستي و خداانگاري مظاهر طبيعي به دوره چندخدايي پا گذاشتند . اين دوره كه همزمان با شكل گيري پادشاهي مادها در ايران و رواج يكجانشيني بشر بود خدايان مردانه و زنانه بسياري مورد پرستش مردم بود كه مهمترين آن ها در فلات ايران و بين النهرين آناهيتا بوده است . معابد آناهيتا بر نقاط بلند و كوهستاني ساخته مي شد كه پرستش آن در زمان اردشير دوم هخامنشي در نقاط مختلف ايران شدت پيدا كرد . حدود شهر فندرسك در زمان رواج ناهيدپرستي در ايران، حكمرانان هيركانيا را «آناهيت» مي ناميدند كه اصل آن «آناهي+ بندك» يعني خادم آناهيد بوده ، بنابراين يكي از مراكز مهم ناهيد پرستي در ايران منطقه هيركانيا بود . البته اسامي بسياري در اين منطقه وجود دارد كه اختصاص به نقاط مقدس دارد و مختص به اسامي جنس مونث است و دال بر حرمت الهه مادر و اعتقادات مردم اين منطقه از گذشته هاي دور است. نظير محله چهل دختر و دروازه چهل دختر در گرگان- امامزاده بي بي يان و چهل دختر در جنوب روستاي سعدآباد فندرسك – فندرسك – روستاهاي خاك پيرزن و شيرين آباد در ارتفاعات جنوب شرقي علي آباد و روستاي ماهستان(همت آباد كنوني) در شمال شرقي علي آباد- قلعه ماران در ارتفاعات جنوبي راميان- روستاي مشو در شرق علي آباد- طايفه ماستاني در علي آباد- روستاي سوسرا در شرق آزادشهر- روستاي ماران كلاته در شمال علي آباد و... . هرچند تاكنون پژوهشي خاص درباره دوران ناهيد پرستي در استان انجام نشده اما نشان مي دهد فندرسك يكي از شهرهاي مهم هيركانيا و طي ساليان حكومت هاي پيش و پس از اسلام بوده كه اكنون نابود شده است . به گفته لوييس رابينو ، فندرسك كه شامل بلوك راميان نيز بوده از مغرب به پل سرخ محله يا سرخان محله (در شرق علي آباد و جداكننده اين دو منطقه از هم) و از مشرق به تنگراه (محل پليس راه كنوني تنگراه) مشرف مي شد . از سمت مشرق نيز به اراضي گوگلان و در سمت شمال اراضي ايمير محدود مي شده و در جنوب به نا حيه كوهسار و تمام رشته جنگل ها تا شهر نوده خاندوز و دامنه هاي خوش ييلاق منتهي مي شد. فندرسك در لغت نامه ها به عنوان قصبه نامبرده شده و همين امر نشان از وجود شهري است كه كهنسالان اين منطقه نيز مي گويند در جوار روستاهاي سعدآباد و نامتلو شهري بوده و هم اكنون قناتي به نام كاريز بازار از آن برجاي مانده است . محل اين شهر در جنوب روستاي سعد آباد و شرق روستاي نامتلو بوده . نامتلو پيش از گسترش آن در پشت تپه اي قرار داشته و در جنوب سعدآباد نيز تپه گبري قلعه و منطقه چهل دختر وجود دارد . اما جهت درك علت نابودي شهر فندرسك ، چند گمان قوي به ذهن مي رسد : 1- اين كه ساسانيان دين نوظهور زردشت را برگزيدند و براي نخستين بار آن را دين رسمي كشور قرار دادند كه براي مسلط كردن آن بسياري از معابد ناهيدي (دين رسمي قبلي) را سوزاندند و يا دست كم مناطقي كه تن به پذيرش آن نمي دادند با خشم و غضب ماموران حكومتي روبرو شده اند . براي اثبات اين مدعا مي توان به روستاي سوسرا اشاره كرد كه در اصل سوخته سرا بوده و طايفه اي به همين نام در روستاي داركلاته نيز سكونت دارند . از سوي ديگر طايفه خاندوزي به معناي خانه سوخته است . و نيز در نزديكي روستاي سوسرا روستايي به نام نوده قرار دارد. 2- پس از حمله مسلمانان به ايران آن ها پس از گذشت ساليان متمادي توانستند نوار خزري را تصرف كنند كه همين امر بر آتش غضب آنان افزوده و معابد (معابد ناهيدي تبديل شده به معابد زردشتي) را به همراه نواحي اطراف آن ها به آتش كشيدند. 3- هم چنان كه در پژوهش هاي تاريخي آمده اين منطقه يكي از مناطق زلزله خيز كشور است كه امكان دارد شهر فندرسك هم در جريان يكي از همين زلزله ها تخريب شده باشد و مردم آن در جوار اين شهر در روستاهاي سعدآباد ، نامتلو (محل سكونت و حكمراني ميرفندرسكي ها) و روستاهاي برزمهين و آشكاركلاته و خانبابان كه امروزه در هم ادغام شده و خان ببين نام دارد ، سكونت گزيده اند . 4- يورش مغولان بسياري از شهرها و مناطق ايران را در كام آتش آن ها سوزاند . پيرمردان سعدآبادي مي گويند در اين شهر ، خانه ها بر روي پايه هاي سنگي بسيار قطور ساخته شده بودند . اما آيا شهر فندرسك ارگ و يا آكروپل هم داشته كه قطعاً داشته است؟ به گمان نگارنده از ميان تپه گبري قلعه و تپه نامتلو يكي از اين دو آكروپل فندرسك بوده اند و تپه داركلاته را بايد دروازه غربي آن و تپه احمدآباد سعدآباد را دروازه شمالي و تپه همجوار با پل سياهجو دروازه شرقي آن محسوب كرد . ريشه واژه فندرسك براي يافتن ريشه واژه فندرسك تنها منبعي كه يافت شد كتاب خاتون هفت قلعه باستاني پاريزي بود كه در يافتن فندرسك ديگري مي نويسد واژه فندرسك از اجزاي بغان+ در+ اسك تشكيل شده كه نشان از وجود بتان يا بغان ناهيدي در معبد شهر داشته است . فندرسك كنوني بخش فندرسك به مركزيت شهر خان ببين از توابع شهرستان راميان مشتمل بر دو دهستان فندرسك شمالي به مركزيت روستاي سعدآباد و فندرسك جنوبي به مركزيت روستاي داركلاته داراي 23 روستا است و نزديك40هزار نفر چمعيت دارد . اين بخش هم اكنون از شمال به شهرستان گنبد ، از جنوب به رشته كوه البرز ، از غرب به شهرستان عليآباد كتول و از شرق هم به شهرستان راميان منتهي مي شود . اسامي روستاهاي دهستان فندرسك شمالي بدين قرار هستند : سعدآباد- لاله باغ- ارازگل- ازداري- محمدآباد و همت آباد- سنگستان- ني تپه- شيرآباد- و ميانكاله . روستاهاي دهستان فندرسك جنوبي نيز عبارتند از : داركلاته- جعفرآباد نامتلو- حسين آباد تپه‌سري- بلوچ‌آباد مشو- شفيع آباد- بلوچ‌آباد گردايش- حسين‌آباد سيستاني‌ها - مازياران- نقي آباد- اماميه- بلوچ‌آباد سياه‌خان- رضا آباد- و مشو . منابع : 1- خاتون هفت قلعه ، باستاني پاريزي 2- سفرنامه مازندران و استرآباد ، رابينو 3- معبد آناهيتا ، سيف اله كامبخش 4- استرآباد و گرگان ، اسدا... معطوفي 5- اوسانه زندگي ، اسدا... معطوفي 6- تاريخ كتول ، سيد ضياء مير ديلمي 7- تاريخ راميان و فندرسك ، محمد علي سعيدي 8- - آمار و اطلاعات بخشداري فندرسك

 

آدرس کوتاه :
رای شما
میانگین (2 آرا)
The average rating is 4.5 stars out of 5.


ویدئوی طنز
آیران قایران" (آیران به معنای ماست و...
مسابقه‌ی عکاسی کمدی حیات‌ وحش که هرساله...
سومین سرطان شایع در خانم‌ها در ایران و...
میل و هوس شدید به شیرینی جات می تواند به...
طناب زدن خانم‌ها چگونه باید باشد تا ضرر...
۶ نوع محتوا که هرگز نباید در شبکه‌های...
گزارش تصویری
موشن گرافی
موشن گرافی
یکی از علل اصلی که کودکان عرق می‌کنند...
پخت شیرینی “پیشمه” در بین ترکمن‌ها رواج...
زیبایی حیاط خانه‌ای روستایی در گرگان با...
گزارش تصویری
هوشیاری راننده و سد کردن مسیر با خودرو،...
اینفوگرافی
مصرف غذای وعده های اصلی در سحری ،کمک به...

پربازدیدترین های ماه اخیر

نظرسنجی مخاطبین

مخاطب گرامی نظر شما در مورد برنامه های صدای مرکز چیست؟

آثار گرافیکی و تولیدات ویژه

مردم میدان
مردم میدان
عکس
دفاع از حرم
دفاع از حرم
پوستر
اثر پلاک
اثر پلاک
موشن کمیک
استوری های پویش مرد میدان
استوری های پویش مرد میدان
پوستر
شرایط مسابقه عکس میدان فضای مجازی گلستان
شرایط مسابقه عکس میدان فضای مجازی گلستان
پوستر+ویدئو
تجلی حضور
تجلی حضور
ویدئو
حضور حماسی مردم اق قلا
حضور حماسی مردم اق قلا
ویدئو
مسابقه عکس#مردم میدان
مسابقه عکس#مردم میدان
پوستر
روز حماسه
روز حماسه
ویدئو
روز انتخاب
روز انتخاب
عکس های روز انتخابات ریاست جمهوری و شوراهای 1400
اسم -نمی برم
اسم -نمی برم
ویدئو
تعهد و تخصص
تعهد و تخصص
ویدئو
چطور در پویش ملی #مردم_میدان شرکت کنیم ؟
چطور در پویش ملی #مردم_میدان شرکت کنیم ؟
ویدئو+پوستر
استوری مرد میدان
استوری مرد میدان
کلیپ
شوخی با بازاریان
شوخی با بازاریان
ویدئوی طنز
انتخابات در کافه چلچلا
انتخابات در کافه چلچلا
ویدئوی طنز
گلستان؛ نگارستان ایران، آماده نمایش شکوه وحدت اقوام
گلستان؛ نگارستان ایران، آماده نمایش شکوه وحدت اقوام
گلستان با رنگین کمانی از اقوام ، همیشه با نمایش وحدت و همدلی الگو بوده است و این بار نیز برای ثبت تصاویر دیگری از اتحاد اقوام در روز سرنوشت آماده هست .